Hệ thống văn bằng Pháp

Hệ thống bằng cấp đại học của Pháp được chia thành nhiều giai đoạn khác nhau. Mỗi giai đoạn lại bao gồm một hay nhiều bằng khác nhau. Năm 2003, nhằm tạo ra sự tương đồng về giáo dục trong cộng đồng chung châu Âu cũng như để dễ dàng trong việc công nhân bằng cấp với các nước khác trên thế giới, bộ giáo dục Pháp đổi mới hệ thống văn bằng Đại học (hệ thống LMD : Licence-Master-Doctorat). Chúng tôi xin gửi đến các bạn bài viết dưới đây để giúp các bạn có đươc cái nhìn khái quát về hệ thống văn bằng ở Pháp.

Giới thiệu chung về hệ thống văn bằng của Pháp

Sự đa dạng của các hình thức đào tạo sau phổ thông tại Pháp và khả năng chuyển trường tương đối dễ dàng cho phép mỗi sinh viên đều có thể xây dựng cho mình những kế hoạch du học thích hợp với mình nhất.

Sinh viên nước ngoài đã có bằng đại học có thể đến Pháp học chuyên sâu hoặc học thêm một chuyên nghành khác. Có nhiều chương trình cho phép bạn học trực tiếp luôn chuyên ngành không phải học lại từ đầu và qua giai đoạn đại cương.

Đặc trưng của hệ thống giáo dục sau phổ thông của Pháp là có rất nhiều loại hình cơ sở đào tạo khác nhau với những mục đích, phương thức giảng dạy và thủ tục tuyển sinh khác nhau.

Một sinh viên nước ngoài muốn học tập tại Pháp đầu tiên cần xác định rõ dự định học tập và cơ sở đào tạo mà bạn sẽ theo học. Trước khi tìm thấy cơ sở đào tạo phù hợp nhất, bạn nên có hiểu biết về các cơ sở đào tạo của Pháp và các văn bằng tương úng. Tuy thuộc vào tài năng, số năm muốn theo học, sở thích, phương tiện tài chính, bạn có thể chọn lựa nhiều lộ trình học khác nhau. Bạn có thể học đại học, học nghề hoặc học các trường lớn.

Các trường Đại học ở Pháp đón nhận các sinh viên người Pháp đã tốt nghiệp phổ thông trung học và các sinh viên nước ngoài có bằng tương đương. Những giai đoạn học có thể dài hoặc ngắn hạn trong các lĩnh vực khác nhau như văn chương, khoa học nhân văn, nghệ thuật, kinh tế, quản lý, công nghệ, khoa học chính trị, y khoa, dược sỹ, khoa học tư pháp. Định hướng học hành có thể là thiên về lý thuyết, thiên về thực hành, học nghề hay nghiên cứu.

Sinh viên nước ngoài không có bằng tú tài Phàp muốn học đại học ở Pháp thì trước hết phải thoả mãn đầy đủ các điều kiện của tuyển sinh đại học ở nước bản xứ. Đối với sinh viên Việt Nam, bạn phải có bằng phổ thông trung học Việt Nam và qua một kỳ thi tuyển sinh của một trường đại học Việt Nam. Năm học 2000-2001, các trường đại học Pháp đã đón nhận hơn 1,5 triệu sinh viên, 10% trong số đó là sinh viên nước ngoài, mọi quốc tịch.

Các trường lớn đón nhận các sinh viên đã tốt nghiệp trung học và sau đó đã theo học ít nhất là hai năm dự bị. Trong rất ít các trường hợp việc xét tuyển dựa trên các hồ sơ. Sau khi học xong hai năm dự bị, chương trình đào tạo thường kéo dài ba năm, chủ yếu là để đào tạo ký sư và chuyên gia quản lý. Một số trường lớn thì chỉ đào tạo một số nghành chuyên môn như kiến trúc, thú y, công chức.

Các trường đào tạo kỹ thuật tiếp nhận sinh viên đã tốt nghiệp trung học. Các khoa học thường rất ngắn và phục vụ trực tiếp việc đi làm của sinh viên.

Các chương trình dạy nghề ngắn hạn và các văn bằng

Các văn bằng dạy nghề chính ở Pháp là : DUT ( Diplôme Universitaire Technicien) ;DEUST (Diplôme d’Etues Universitaire Superieure de Technicien) ; BTS(Brevet de Technicien Supérieure); Licence professionnelle.

Sinh viên có thể lựa chọn học một nghề trong vòng hai năm. Mục đích là để có thể bước vào cuộc sống lao động nhanh chóng. Tất các khoá dạy nghề đều là đào tạo chuyên nghành. Các nghành học rất phong phú và đa dạng từ truyền thông, điện tử, kinh tế, đến khoa học.

Những môn học có thể diễn ra ở môt trường đại học. Khi đó bạn sẽ theo học một Chứng chỉ Đại Học về công nghệ hoặc Chứng chỉ ĐH về khoa học và công nghệ. Các khoá học này cũng có thể được tổ chức trong các trường PTTH dạy nghề (STS) hoặc trong các Cơ sở đào tạo tư nhân. Sau khi học xong Chứng chỉ STS này, ban co thể tiếp tục theo học Chứng chỉ Kỹ thuật viên cao cấp BTS.

Những khoá hoc ngắn hạn như vậy có thể được kéo dài thêm một hoạc hai năm học chuyên ngành hoặc chuyển lên hoc dài hạn. Những học sinh có bằng DUT thường theo học một khoá đào tạo dài hạn sau đó như một bằng Diplôme national de technologie spécialisée (DNST), còn những người có bằng BTS thi thường có thể đi làm ngay sau khi học xong.

Đào tạo chính qui dài hạn trong các trường Đại học

Hệ thống bằng cấp đại học của Pháp được chia thành nhiều GIAI ĐOẠN khác nhau. Mỗi giai đoạn lại bao gồm một hay nhiều bằng khác nhau. Năm 2003, nhằm tại ra sự tương đồng về giáo dục trong cộng đồng chung châu Âu cũng như để dễ dàng trong việc công nhân bằng cấp với các nước khác trên thế giới, bộ giáo dục Pháp đổi mới hệ thống văn bằng Đại học (hệ thống LMD : Licence-Master-Doctorat).

Giai đoạn mộtLicence (Đào tạo Cử Nhân)

Bằng Licence kéo dài trong 3 năm bao gồm L1, L2, L3. Sau mỗi năm sinh viên hoàn thành khoá học sẽ được cấp bằng tương ứng. (trước đây hai năm đầu L1, và L2 tương đương với đại học Đại cương DEUG)

Trong năm L1 và L2 của giai đoạn một : đây là giai đoạn học cơ bản để cho phép Sinh Viên có thể học tiếp lên một chuyên nghành nào đó. Các môn học chủ yếu cung cấp cho học viên một vốn văn hoá cơ bản, các kiến thức lý thuyết cần thiết. Năm thứ ba L3 là giai đoạn bắt đầu học chuyên nghành thực sự. Ngoài một số môn lý thuyết sinh viên bắt đầu định hướng nghành học chuyên sâu hay học một nghành kỹ thuật nào đó.

Giai đoạn haiMaster (Thạc sỹ)

Giai đoạn này kéo dài 2 năm, M1 và M2. Trong giai đoạn này sinh viên chọn các nganh học chuyên sâu và rất đang dạng, bao gồm các bằng cấp cần thiết cho việc nghiên cứu, hay cần thiết cho việc đi làm.( lưu ý rằng măm thứ nhất của Master M1 tương đương với bằng Maitrise, và M2 tương đương với bằng DEA/DESS trong hệ thống văn bằng trước đây.)

Giai đoạn ba

Tiến sỹ (doctorat) kéo dài 3 năm.

Các văn bằng về y khoa

Lộ trình học y thông thường gồm ba giai đoạn:

- Học giai đoạn một, giai đoạn hai, giai đoạn ba: học chuyên khoa cho các bác sỹ người nước ngoài;

- Giai đoạn ba chuyên nghành, học nội trú với tư cách người nước ngoài;

- Bằng AFS, AFSA.

Một sinh viên nước ngoài chưa có bằng Y trong nước bắt buộc phải theo học năm thứ nhất của giai đoạn một và thi hết năm. Nếu thi qua kỳ thi này sinh viên sẽ được học đúng trình độ như như trong nước của họ. Cơ sở đào tạo Pháp sẽ tuỳ trình độ của sinh viên mà quyết định việc học.

Một sinh viên nước ngoài đã có bằng y khoa trong nước có thể học tiếp ve ngành y tại Pháp nhưng không có quyền hành nghề. Sinh viên đó phải thi hết năm thứ nhất, nếu đậu sẽ được vào học thẳng năm cuối của giai đoạn hai. Đang có một dự án luật cho phép công dân của các nước thuộc cộng đồng Châu Âu được phép học thẳng lên giai đoạn ba và được hàng nghề tại Pháp.

Ở Pháp, ngành y được quy định rất chặt chẽ. Để được phép hành nghề bác sĩ phải có quốc tịch Pháp, Andorra, Ma-rốc, Tunidi, hoặc phải là công dân của liên minh Châu Âu, của không gian kinh tế Châu Âu. Hơn thế nữa họ phải có bằng bác sĩ của Pháp.

Các bằng cấp cho người nước ngoài thường là:

• • Chứng chỉ đào tạo chuyên ngành AFS
  • Chứng chỉ đào tạo chuyên ngành nâng cao AFSA

Các thông tin liên quan đến thủ tục hành chính như xin visa, xin giấy phép lao động có thể tìm thấy ở Sở lao động đào tạo của từng tỉnh (DDTEFP) hoặc ở địa chỉ trên mạng của Bộ lao động, việc làm và đào tạo: www.travail.gouv.fr/adresses/adresses_f.html

Các trường lớn (Grande Ecole)

Hệ thống các trường lớn ở Pháp tồn tại song song với hệ thống các trường Đại Học (Universités). Có thể phân loại các trường lớn như sau:

• Các trường kỹ sư (Ecoles d’ingénieurs)
• Các trường thương mại (Ecoles de commerce)
• Các trường sư phạm (Ecoles normales supérieures ENS)
• Trường hành chính quốc gia (ENA)
• Các trường khoa học xã hội-chính trị (Instituts d’étude politique IEP)
• Hệ thống các trường thú y (Ecoles vétérinaires)
• Đào tạo sau Đại học của các trường lớn (Cycles supérieurs des grandes écoles)

Danh từ Trường Lớn thường dùng để chỉ các trường đào tạo kỹ sư hoặc các trường quản lý. Các trường này được thị trường lao động đánh giá rất cao, rất quốc tế hóa. Điểm khác biệt lớn nhất giữa các trường lớn và các trường Đại Học là sinh viên muốn nhập học trường lớn phải thi tuyển sau khi đã học ít nhất hai năm dự bị trong những trườngtrung học. Một số trường lớn tổ chức các lớp học dự bị ngay trong trường.

Sinh viên tốt nghiệp một trường lớn thì có bằng của trường lớn đó. Nhìn chung thì văn bằng tốt nghiệp các trường lớn có thể coi là tương đương với văn bằng Master M1 hoặc M2 ở Đại hoc. Tuy nhiên thị trường lao động đánh giá các trường lớn cao hơn rất nhiều so với các Đại học, thể hiện qua nội dung công việc mức lương rất chênh lệch. Một ví dụ điển hình của đào tạo tại các trường lớn là đào tạo kỹ sư. Các chương trình đào tạo của các trường kỹ sư Pháp là sự kết hợp giữa đào tạo kiến thức khoa học vững chắc và thực hành.

Những khoá thực tập luôn được coi như là một phần không thể thiếu của chương trình đào tạo. Mối liên hệ mật thiết của các trường với thế giới thực tế là một điểm mạnh trong phương pháp giảng dạy của các trường đào tạo kỹ sư. Chất lượng đào tạo của các trường này cũng được thị trường lao động đánh giá cao, sinh viên tốt nghiệp các chương trình đào tạo kỹ sư này thường làm việc ở những vị trí quan trọng.

Hệ thống các trường chuyên ngành (Ecoles spécialisées)

• • Các trường nghệ thuật (Ecoles d’Art)
  • Các trường báo chí (Ecole du Journalisme)
  • Các trường kiến trúc (Architecture)
  • Các trường đào tạo về nghe nhìn (Formation audiovisuelle)
  • Các trường về kế toán (Comptabilité)
  • Paramédical, secteur social

Ở Pháp các trường chuyên ngành có ở mọi ngành nghề. Một số trường dạy những chuyên môn giống hệt trong các trường Đại học. Tuy nhiên một số ngành đào tạo chỉ dạy trong các trường chuyên biệt như ngành kiến trúc.

Các trường múa, kịch, nhạc thì rất khác biệt vì thời gian học thường không xác định, có thể là ba năm, năm năm hoặc nhiều hơn nữa tùy từng trường hợp.

Việc thừa nhận bằng cấp nước ngoài tại Pháp

Không có bất kỳ một nguyên tắc, quy định chung nào về việc công nhận tính tương đương giữa bằng cấp nước ngoài và bằng cấp Pháp. Việc thừa nhận bằng cấp nước ngoài tùy thuộc vào từng cơ sở đào tạo và từng loại bằng cấp. Đối với Việt Nam, từ năm 2003 một văn bản chính thức về hợp tác khoa hoc giáo dục, trong đó có việc công nhận bằng cấp của các sinh viên tốt nghiệp đại học ở Việt Nam có thể theo học chuyển tiếp ở các đại học của Pháp (trừ một số ngành và một số trường đặc biệt ).

Mọi thông tin về thủ tục xin học cũng như các quy định hành chính có thể tìm thấy ở bộ giáo dục Pháp, bộ phận phụ trách hợp tác và quan hệ quốc tế ở địa chỉ dưới đây: www.education.gouv.fr.

Nguyễn Thành Trung (tổng hơp từ Egide và www.nnb.org)